Słowa mogą sprawiać radość, ale i ranić. Kiedy już zostaną wypowiedziane, choć możemy za nie przeprosić, nigdy nie zostaną zapomniane. Dlatego tak ważne jest, aby umiejętnie rozpoznawać oraz nazywać swoje emocje. W jaki sposób przekazywać innym to, co czujemy? Czy można się tego nauczyć? Dlaczego odpowiednia ekspresja emocjonalna ma tak duże znaczenie w relacjach międzyludzkich? Jakie są metody wyrażania uczuć tak, aby właściwie je definiować, a nie krzywdzić?
Jak nauczyć się wyrażać emocje?
Już Cyprian Kamil Norwid wiedział, jak istotny jest dobór słownictwa do kontekstu. Jego koncepcja „odpowiednie dać rzeczy słowo” nie oznacza jedynie właściwego nazywania przedmiotów – można ją rozumieć znacznie szerzej. Kiedy komunikujemy się z otoczeniem, pragniemy mu coś przekazać. Nie ma przy tym znaczenia, co to za wiadomość oraz do kogo ją kierujemy. Jak nauczyć się wyrażać emocje? Ważne, aby zostać dobrze rozumianym. Niepoprawnie skonstruowane wypowiedzi wywołują nieporozumienia, a często rozpoczynają kłótnie.
Prawidłowy sposób wyrażania uczuć obejmuje ich rozpoznawanie, nazywanie oraz wyjaśnianie odbiorcy. Warto określić czas trwania oraz kontekst sytuacji, która wpływa na nasz stan emocjonalny. Przykładowo, można podać, że np. niepokój jest związany ze zmianami w firmie, a rozdrażnienie – brakiem zainteresowania partnera. Prócz tego odpowiedzialny, dojrzały rozmówca będzie wiedzieć, kiedy wybrać dobry moment na przekazanie drugiej stronie informacji o swoich emocjach. Dzięki temu bliscy, znajomi z pracy, przyjaciele, rodzina etc. będą wiedzieć, dlaczego zachowuje się tak, a nie inaczej.
Następna istotna kwestia to ustalenie intensywności uczuć. Umiejętna klasyfikacja pomoże naszemu rozmówcy je ocenić, a także odpowiednio się do nich ustosunkować. Pozwoli mu to uniknąć reakcji, które mogłyby prowadzić do eskalacji konfliktu. Między innymi, może sobie uświadomić, że od pewnego czasu odczuwamy rosnącą frustrację, która zmienia się we wściekłość. Jeśli do tej pory sądził, że to chwilowe rozdrażnienie, mógł lekceważyć oznaki, nieświadomie zaogniając sytuację.
Jak nie wyrażać uczuć?
Niekiedy próbujemy przekazać partnerowi bądź innej osobie, co czujemy, ale wybieramy na to bardzo zły czas. Nie chodzi o to, aby ograniczyć wyrażanie emocji, lecz o rozważne wytypowanie dobrego momentu na rozmowę. Przykładowo, kiedy twoja bliska osoba jest zdenerwowana, chodzi nerwowo po pokoju lub krzyczy, lepszym rozwiązaniem bywa odczekanie z pytaniami, aż się uspokoi. W przeciwnym wypadku może zogniskować na nas swoje negatywne uczucia, co zakończy się awanturą. W razie nieodpowiedniej reakcji swojej lub partnera rozmowy, dobrze będzie umieć ją zmodyfikować.
Duże znaczenie mają stwierdzenia arbitralne. Kiedy rozmówca ma wrażenie, że nie pozwalamy mu na negowanie naszych słów, to prosta droga do konfliktu. Równie ryzykowne będą próby zrzucenia odpowiedzialności za swoje samopoczucie na drugą stronę. „Bo ty nigdy...”, „Bo ty zawsze...”, „Przez ciebie...” to sformułowania, które brzmią jak bezpośredni atak, a nie wyrażanie uczuć oraz chęć porozumienia. Nie nastawiają partnera pozytywnie do rozmowy. Wręcz przeciwnie, upewniają go, że będzie musiał się bronić przed zarzutami. Zamiast oczyścić atmosferę, doprowadzimy do kolejnego zatargu.
Kiedy i jak wyrazić uczucia?
Ważnym krokiem będzie zdobycie umiejętności konstruowania komunikatów, które niosą ze sobą odpowiednią informację, lecz nie mają napastliwej formy. Kiedy mówca akcentuje odpowiedzialność za swoje odczucia, a nie przerzuca ich na odbiorcę, zwiększa szansę na porozumienie. Przypisanie winy drugiej stronie może przynieść chwilową ulgę, ale równie łatwo wywoła chęć „odbicia piłeczki”. Dialog może szybko zmienić się z konstruktywnego w jałową, ale nacechowaną emocjonalnie sprzeczkę.
Nie bez znaczenia jest również czas oraz miejsce, które wyznaczamy na rozmowę. Przykładowo, jeśli mamy określone zarzuty do współpracownika, lepiej przedstawić mu je na osobności, nie na forum publicznym. W przeciwnym razie może poczuć się atakowany i wystawiony na krytykę grupy. Czasami takie interwencje są konieczne, ale powinien przeprowadzić je lider zespołu, po wcześniejszym starannym przygotowaniu.
Różne formy wyrażania emocji
Najprostszy sposób na uzewnętrznienie tego, co czujemy, to szczera rozmowa. Komunikacja ma niebagatelne znaczenie zarówno dla związku, jak i dla poprawnego funkcjonowania grupy. Dlatego tak ważne jest, aby nauczyć się, jak wyrażać emocje. Omówienie swoich uczuć ułatwia ich zrozumienie, a niejednokrotnie też przyczynia się do nabywania umiejętności panowania nad nimi. Z tego powodu rozmowa stanowi najważniejszy element każdej terapii. Podczas spotkań w gabinecie można przeanalizować dany problem oraz znaleźć jego źródło.
Poza rozmową (z psychologiem, przyjaciółką, partnerem etc.) emocje można wyrazić poprzez ich spisanie. Niektórzy obawiają się konfrontacji twarzą w twarz, więc lepszym wyjściem będzie dla nich przesłanie wiadomości mailowej. Niekiedy pomocne będzie prowadzenie dziennika. Ten wariant umożliwia przekazanie swoich myśli oraz opisania nastroju. Nie jest przeznaczony do wykorzystania podczas dialogu, ale nie takie ma zadanie. To narzędzie do radzenia sobie z własnymi lękami, złością czy też smutkiem w bezpieczny, dyskretny sposób. Przyczynia się również do zmniejszania wysokiego poziomu stresu.
Inną techniką, która pozwali wyrazić emocje, to szeroko pojęta sztuka. Nawet jeśli nie mamy talentu, rysowanie, malowanie, pisanie poezji czy prozy może okazać się zaskakująco przyjemne. Dzięki twórczości (choćby w wersji „do szuflady”) znajdujemy ujście dla pozytywnych jaki i negatywnych emocji. Dla niektórych ludzi jest to łatwiejszy sposób niż opowiedzenie o nich, bo nie wymaga szukania właściwych słów. Zamiast skupiania się na treści można dać się ponieść spontaniczności i pozwolić dłoni prowadzić pędzel po płótnie lub papierze.
Gdzie nauczyć się wyrażania uczuć?
Szczera rozmowa w odpowiednim miejscu i czasie, z użyciem dopasowanych słów, pisanie na prywatny użytek lub spełnianie się w sztuce. Kiedy nie wiemy jak wyrazić uczucia, aby zostać zrozumianym, warto się w nie wsłuchać i lepiej poznać. Czasami najlepszą opcją będzie zwrócenie się w tej sprawie do specjalisty. Terapeuta nauczy rozpoznawania emocji, jak je nazywać i jak je zaakceptować, aby wzmocnić swój potencjał i kompetencje. Wyjaśni jaki jest związek między myślami a emocjami. Podpowie jak zmienić swoje zachowanie przy wybuchu silnych emocji. Jeśli sądzisz, że wsparcie psychologa to rozwiązanie dla Ciebie, zgłoś się po pomoc.